Novokomponovana Narodna Muzika

Sevdalinke ile ilgili yazıda Novokomponovana Narodna Muzika (yazıda NKNM diye kısaca kullanılacaktır) yani Yeni Bestelenmiş Halk Müziğine kısaca değinmiştik. Ancak 1960'lı yıllarda Türkiye yönüne doğru yapılan yoğun göÇler sırasında taşınan o dönemde yeni moda olan bu müziğin günümüzde Türkiye'de de Boşnak müziği denince sıklıkla Çalınıyor ve dinleniyor olması nedeniyle üzerinde biraz daha durulması gerektiğini fark ettik.

Bu etiket altında bulunabilecek eserler, eski Yugoslavya'nın genelinde 1960'larda müzik piyasasındaki en hızlı Çıkışını yapmıştır. Lepa Lukic'in 1964 yılında Çıkardığı "Od izvara dva putica" (Pınardan gelen iki patika) isimli albümü, Yugoslavya'da NKNM'nın piyasa müziği tarihinin başlangıcı olarak kabul edilir. Başlangıcında, örneğin şarkıcıların kıyafetleri gibi müziği destekleyecek diğer öğeler de şarkıların kökünün dayandığı öne sürülen kırsal alanı Çağrıştırmaktaydı.

Bu müziğe verilen isim kendi iÇinde bir paradoks barındırmaktadır. Bir yandan yeni bestelenmiş olması nedeniyle köksüzlüğü, geÇiciliği bir anlamda popüler kültürü yansıtırken diğer yandan halk müziği olması nedeniyle kuşaktan kuşağa aktarılarak zaman iÇindeki yolcuğunu ifade eder. Bu ikinci yönüyle özellikle 2. Dünya Savaşından sonra sanayileşmenin artmasına bağlı olarak kentleşmenin Çoğalmasıyla azalmaya yüz tutan halk kültürünün günün teknikleriyle yoğrulup tekrar canlandırılması olarak da algılanabilir. Aynı dönemde, merkeziyetÇiliğin azalması, özel girişimlerin Çoğalması, teknolojik gelişmeleri yakalayamamış olması nedeniyle dışa bağımlılığının artması ve refah düzeyi olarak ülke genelinde eşitliğin gitgide bozulması sonucunda ortaya Çıkan sorunlarla uğraşan toplumda, benzer paradoksu bulmak olasıdır.

Eski Yugoslavya'daki hiÇbir bölgeye ait olmayan, ancak geleneksel değerlere dayalı genel ve ortak beğenileri iÇeren yeni değerlerin üretilmesi, toplumdaki paradoksu hafifletebilmesi aÇısından devletin de işine gelmiş olmalı ki, NKNM radyolarda yoğun olarak Çalınır olmuş kısa zamanda yeni albümlerin de etkisiyle bütün ülkeye yayılmıştır. 60lı yıllarda davul-zurna, saz gibi "eski"ye ait Çalgıların Boşnakların müzik yaşantılarında birden yok olmasında, modernleşmenin sembolü olan yaylı Çalgılar, basgitar, akordeon, flüt, klarinet, bateri gibi Çalgıların ağırlıkla kullanıldığı NKNM'nın da büyük rolü bulunmaktadır.
ülke dışında NKNM'nın oluşumunu destekleyen başka bir gerÇeklik daha bulunmaktadır. Yurt dışında özellikle ABD'de hatırı sayılır kalabalık bir nüfusa sahip Yugoslavya göÇmenleri, bulundukları yerin müzik özellikleriyle kökenlerinden kopmama adına belleklerindeki müziği harmanlayarak ve Amerikan country müziğini örnek alarak, bugün karşımıza Çıkan pop veya rock gruplarının temelini oluşturmuşlardır. Böylece gitgide kırsal kimliği unutulan NKNM iÇin ABD'den birÇok örnekten biri olan Kultur Shock'u verebileceğimiz gibi, eski Yugoslavya iÇin rock geleneğini oluşturan Bijelo Dugme, Plavi Orkestar, Zabranjeno Pušenje gibi topluluklardan söz edilebilir.

Bunların dışında yeni bestelenenler arasından özellikle 1980 yılından itibaren 90'lardan sonra iyice yoğunlaşan etnik ve din temellerinin ön planda Çıkarılması, pop özelliğini tamamen kazanmış NKNM'nin ilahileri ve kahramanlık şarkılarını da iÇine almasına neden olmuştur; Bosna'dan imam kökenli Dino Merlin, ayrılan ülkelerin TV yayınlarınlarında bile yer alan her ülkenin kendi kahramanlıklarını anlatan silahların dekor olarak kullanıldığı video klipler bunun örnekleridir. 

Dünya müzik piyasasının modalarından etkilenmekten kendini koruyamayan NKNM kimi zaman Latin rüzgarından etkilenmiş kimi zaman da Yugoslavya-Türkiye ilişkilerinin sonucu olarak 60'lı yıllarda başlayan arabesk diye isimlendirilen müzik Çeşidinden. Bir yandan arabeskin makamsal ve sözlerin iÇeriksel benzerlerinin bestelenmesi, diğer taraftan Slav kökenli sözler yazılarak akordeonun tavırsal yardımıyla Balkanlaştırılan Türkiye müzik piyasasından parÇalar, önemli ölÇüde bir repertuarın oluşmasına neden olmuştur. Muharem Serbezovski, bu repertuarı oluşturan önemli isimlerden biridir.

Kavramların ve düşüncelerin sınırlarının silikleştiği, kimi zaman birbirinin iÇine girdiği günümüzde, müzikleri de bir ÇerÇeveye oturtmak gittikÇe zorlaşmaktadır. Bu durumda NKNM iÇin Latin dünyasının dalgalarının hissedildiği, arabesk gibi ama Balkan toprakları kokan, dünya müzik piyasasının kurallarından bolca serpiştirilmiş, günün siyasi havasının Çözümlenebileceği bir müzik denebilir kısaca.

 

Belma KURTİŞOÄ?LU / belmakurtisoglu@bosnasancak.net

Ekleyin:: del.icio.us | Digg