Sapanbağları'nda Kentsel Dönüşüm

İstanbul'un çeşitli semtlerinde yürütülen kentsel dönüşüm projesi, şimdi de Pendik'te başlıyor. İlk ayağı Boşnak'ların yoğun olarak yaşadığı Sapanbağları mahallesinde eylül ayında hayata geçirilecek olan proje daha sonraki aşamalarda ise yine Boşnak nüfusunun yoğunlukta olduğu Yeşilbağlar ve Kaynarca, Doğu, Batı, Bahçelievler, Yenimahalle'de devam ettirilecek.

Sapanbağları'nda gerçekleştirilecek olan Kentsel Dönüşüm Projesi ile öncelikle bu alan içinde mülk sahibi olanların ekonomik olarak karlı çıkacakları, mülklerinin fazlasıyla değer kazanacağı öngörülüyor. Bununla birlikte, uygulama alanına yakın daire ve arsaların da pirim yapması bekleniyor. Projenin örnek teşkil etmesi ve diğer mahallelere de yayılarak, Pendik İlçesi'nin baştan aşağı modern bir şehir haline getirilmesi ise nihai hedef olarak görülüyor. Bu, projenin resmi olarak gösterilen mali tarafı.

Sapanbağları Mahallesi’nde 63 bin 966 metrekarelik alandaki eski yapı stoku yıkılarak yeniden yapılacak. Pendik Belediye Başkanı Erol Kaya, projeyle ilgili şunları dile getiriyor: “Sapanbağları Mahallesindeki alanda bulunan 134 bina yenilenecek. Bu binalar yenilenirken vatandaşa her hangi bir maliyet söz konusu olmayacak. Projenin uygulanmasıyla hem depreme karşı yapı stoku yenilenmiş olacak, hem de okul, sağlık tesisleri gibi sosyal donatılar ve daha çok yeşil alanla planlı şehirleşme sağlanacaktır. Projeyi başka alanlarda sürdürmeye devam edeceğiz.”

Ancak mahalle sakinleri ve daha önce kentsel dönüşüm adı altında yaşanmış deneyimleri gözlemleyenler tabloyu ne mali ne de kültürel olarak bu kadar güzel göremiyorlar. Bölgede yaşam biçimlerine uygun bir yerleşim planı oluşturarak kendi kültürünü ve ekonomisini üreten halkın birlikte ve dayanışma içinde yaşamalarını engelleme biçimine dönüştüğü düşünülüyor. Kentsel dönüşüm adı altında yürütülen uygulamalar, İstanbul'un geleneksel kültürü olan "mahalle" yaşam biçimini yıktığından birbirine yabancı, bireyselliğin en üst düzeyde yaşandığı yaşam alanlarına dönüştürülüyor. Bu tür uygulamalarda sanat tarihçisinden, sosyologa, folklor uzmanından mimarına kadar birçok alandan uzmanın çalışma yapması gerektiği halde böyle bir yaklaşıma rastlanmıyor.

1960-1970 yılları arasında Bosna ve Sancak’tan Pendik’e göç eden Boşnaklar, Pendik’te Sapanbağları ve Yeşilbağlar mahallelerine yerleştiler. Kültürlerini yansıtan bahçeli evler yaparak, geride bıraktıklarının hüznünü yenmeye çalıştılar. Pendik ve çevresine çalışkanlıklarıyla ekonomik ve sosyal anlamda pek çok olumlu katkılarda bulundular. Boşnakların bu bölgeye daha küçük boyutta da olsa ikinci göç dalgası ise 1992-1995 yıllarında devam eden Bosna savaşı sırasında ve hemen sonrasında gerçekleşti. Dayanışmanın ve kültürel değerlerin nesilden nesile taşınabilmesini sağlayan "mahalle" anlayışının yıkılarak, mahallenin ve sakinlerinin kültürlerinin göz ardı edilerek yapılan uygulamaların mutsuz bir nüfus üretmeye neden olacağı aşikardır.  Birlikte, nice zorluklarla oluşturulan yerleşim yerlerinin yıkılması,  kişisel fotoğraf albümünün kaybolması gibi toplumsal hafızanın yokolması anlamına gelmektedir.

Benzer uygulamalarda karşılaşılan sorunlardan yola çıkan DSP İstanbul Milletvekili Ayşe Jale AÄ?IRBAŞ, 27.03.2008 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına soru önergesi verdi.

1-) İstanbul Pendik’teki kentsel dönüşüm alanı ve sınırları hangi kriterlere göre belirlenmiştir? Planda, dönüşüme uğrayacak alanda yaşayan kesimlerin ihtiyaçları ve istekleri göz önüne alınmış mıdır?

2-) Kentsel dönüşüm projesinde halk ve kamu arasında neden bir uzlaşma ortamı tesis edilememiştir? Kentsel dönüşümü gerçekleştirebilmek için öncelikle tabandan gelen bir hareketle katılımın sağlanması şart değil midir?

3-) Konut alanlarında yaşayan halkın sorunları, mülkiyet sorununun nasıl çözümlenmesi gerektiği konuları neden göz ardı edilmiştir?

4-) Dönüşüm alanında yaşayan insanlar ve mülkiyet durumu gözetilmeden proje üretilmesinin hem uygulama aşamasında hem de uygulandıktan sonra değişim değerinin hakça paylaşılması konusunda sorunlara sebep olacağı açıkken bu planın nasıl başarılı olması beklenmektedir?

5-) Bu projenin asıl amacının rant paylaşımı olduğu şeklindeki iddialar doğru mudur? Söz konusu iddialar hakkında herhangi bir inceleme yapılmış mıdır?