Sırbistan Avrupa Birliği'ne "Hayır" demeye hazırlanıyor

Sırbistan

Avrupa Birliği Dönem Başkanı Slovenyaâ??nın Dışişleri Bakanı Dimitriy Rupel, 8 Ocak 2007â??de yaptığı bir açıklamada, ülkesinin, Sırbistanâ??la İstikrar ve Katılım Anlaşmasıâ??nın bir an önce imzalanmasından yana olduğunu belirtti.

Avrupa Birliği Dönem Başkanı Slovenya’nın Dışişleri Bakanı Dimitriy Rupel, 8 Ocak 2007’de yaptığı bir açıklamada, ülkesinin, Sırbistan’la İstikrar ve Katılım Anlaşması’nın bir an önce imzalanmasından yana olduğunu belirtti. Slovenya’nın Belgrad’daki büyükelçisi Miroslav Lutsi ise, Avrupa Birliği ile Sırbistan arasında 28 Ocak 2008’de İstikrar ve Katılım Anlaşması’nın imzalanabileceğini duyurdu. Brüksel, bu şekilde, Sırbistan’ı Avrupa Birliği adaylığına yaklaştırmaya hazırlanırken, Sırbistan Başbakanı Voyislav Koştunitsa’dan bu konuda olumsuz açıklamalar geliyor. Koştunitsa ve yandaşları, Brüksel’in, Sırbistan’ın Kosova üzerindeki egemenliğine zarar verecek bir girişimde bulunması durumunda, Belgrad’ın Avrupa Birliği’ne yakınlaşma sürecini durduracaklarını söylüyor. 

Sırbistan, demokrasisinin yedinci yılında ilk defa, Avrupa Birliği’ne üye olma yönündeki hedeflerini gözden geçirebileceği bir noktaya geldi. Belgrad, Avrupa Birliği’ne üye olmak istiyor, ancak bu üyelik uğruna Kosova’dan vazgeçmek niyetinde olmadığının da altını çiziyor. özellikle Sırbistan Başbakanı Koştunitsa ve liderliğini yaptığı iktidar ortaklarından Sırbistan Demokratik Partisi, uzun süreden beri bu doğrultudaki bir retoriği sürdürüyorlar. 14 Aralık 2007’de, 27 Avrupa Birliği üyesi ülkenin, gerekli hukuki şartların mevcut  olmamasına rağmen, 1.800 kişiden oluşacak bir Avrupalı sivil ve polis misyonunu Kosova’ya gönderme kararını alması ise Sırp yetkililer tarafından aşırı tepkilerle karşılandı. Başbakan Koştunitsa’ya göre, Kosova’ya bir Avrupa misyonunun gönderilmesi, Kosova için uluslararası toplum tarafından denetlenen bir bağımsızlık modeli öneren Ahtisaari Raporu’nun uygulamaya koyulmaya başlanmasından başka bir şey değil. Bu yüzden Koştunitsa, söz konusu Avrupa misyonunun Kosova’ya gönderilmesine ilişkin kararın onaylanması durumunda, Avrupa Birliği ile İstikrar ve Katılım Anlaşması’nı imzalamayacaklarını söylüyor.

Avrupa Birliği yıllarca Kosova’nın bağımsızlığının lehine olacak açıklamalardan uzak durdu. Bu nedenle, Kosovalı Arnavutlar yakın geçmişe kadar Avrupa Birliği’ne fazla güvenle bakmadılar. Ancak, koşullar değiştikçe, Avrupa Birliği içinde Kosova sorununa yönelik tutumlar da değişti. Günümüzde ise Brüksel, Sırbistan ve Rusya’nın beklentilerinin aksine, arka bahçesinde Kıbrıs gibi yıllarca çözüme kavuşturulamamış yeni bir dondurulmuş sorun görmek istemiyor. Mevcut koşullarda, 27 AB üyesi ülke içinden en az yirmisi, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararı olmadan da, Kosova’nın bağımsızlığını tek taraflı tanımaya hazır gözüküyor. 

Sırbistan Cumhurbaşkanı Boris Tadiç ve liderliğini yaptığı iktidar ortaklarından Demokratik Parti, Kosova’nın statüsü ile Sırbistan’ın Avrupa Birliği üyeliği arasında katı paralellikler kurmuyorlar. örneğin, Demokratik Parti kökenli Sırbistan Dışişleri Bakanı Vuk Yeremiç, Avrupa Birliği Dış Politika Yüksek Temsilcisi Javier Solana ile 8 Ocak Salı günü yaptığı görüşmede, Belgrad’ın İstikrar ve Katılım Anlaşması’nı 28 Ocak 2008 tarihinde imzalayabileceğini ümit ettiğini belirtti. Sırbistan yetkililerinden aynı konu hakkında farklı açıklamaların geliyor olması ise, Sırbistan’daki siyasi bölünmüşlüğün bir göstergesi.

Aslında Sırbistan’daki demokratik blokta uzun süreden beri bir bölünmüşlük var ve  bu blokta yer alanlar, birçok konuda “gelenekselciler” ve “reformcular” olmak üzere ikiye ayrılıyorlar. Her iki grubun da temel hedefi, Sırbistan’ı Avrupa Birliği ve NATO üyeliğine taşımak. Ancak, reformcular, örneğin savaş suçlularının yakalanmasını ahlaki bir görev olarak algılıyor iken, Sırbistan Başbakanı Koştunitsa’nın liderliğindeki gelenekselciler, savaş suçlularının yakalanması konusuna ahlaki sorumluluktan ziyade, bir zorunluluk, Avrupa Birliği’ne bir katılım şartı olarak bakıyorlar. Koştunitsa’nın temel özelliği, demokratik eğilimli siyasi partiler dışında, Miloşeviç dönemi zihniyetiyle yaşayan Sırbistan Radikal Partisi ve Sırp Sosyalist Partisi gibi siyasi partilerle de diyaloğu sürdürüyor olması. Koştunitsa, Kosova’nın statüsü sorunu bağlamında ise, Sırbistan’ın işine gelmeyecek olan bir çözümün dayatılması durumunda tepki verilmesini, Kosova’ya bağımsızlığın herhangi bir türünü tanıyan devletlerle  diplomatik ilişkilerin kesilmesini istiyor. 

Anlaşıldığı üzere, Batılılar tarafından demokrat olarak kabul edilen Sırbistan Başbakanı Koştunitsa’nın yönetim anlayışı, Kosova sorunu yüzünden daha radikal bir duruşa doğru kayıyor. Diğer taraftan, NATO ittifakını, “Balkanlar’da bir NATO devleti oluşturmak maksadıyla Kosova’yı bağımsız yapmaya çalışmakla”  suçlayan Koştunitsa yandaşları, NATO ülkelerinin Kosova’nın bağımsızlığı tanımaları durumunda, bu ittifaka da üye olmak istemeyeceklerini belirtiyorlar. Bütün bu yaklaşımlar dikkate alındığında, şu andan itibaren Sırbistan’ın gelecekte hangi yöne doğru gideceğini kestirmenin zor olduğu yorumları yapılıyor. örneğin, ABD’nin füze kalkanı planlarına misilleme olarak, Rusya Genelkurmay Başkanlığı’nın, nükleer başlıklı füzelerini Sırbistan topraklarında Drina nehri boyunca yerleştirmek konusunda planlar hazırlamakta olduğu  söylentileri son günlerde yoğunluk kazanıyor. Şayet bu söylentilerde bir doğruluk payı varsa ve Sırbistan böyle bir gelişmeye izin verirse, bu durumda, Balkanlar’daki güç dengesi yeni  ve oldukça önemli bir değişime uğrayacak. 

Bundan sonraki gelişmeler her ne yönde olursa olsun, Sırbistan  dış politikasının belirli bir süre için “Kosova sorununa rehin” olacağı açık. Bu bağlamda, Kosova konusundaki mücadelenin kaybedildiği yönündeki duygular Belgrad’da güçlendikçe, Sırbistan Hükümeti’nin daha radikal söylemlerle gündeme gelmesi hiç de şaşırtıcı olmayacak.