Bosna için Federalleşme Ã?nerisi

Bascarsija

Barışının 12â??nci yılında Bosna-Hersek, daha işlevsel bir devlet yapısına ve devlet kurumlarına kavuşmak amacıyla, anayasa değişikliği üzerine müzakerelere hazırlanıyor.

Barışının 12’nci yılında Bosna-Hersek, daha işlevsel bir devlet yapısına ve devlet kurumlarına kavuşmak amacıyla, anayasa değişikliği üzerine müzakerelere hazırlanıyor. Bu çerçevede, Bosnalı Hırvatların önde gelen altı siyasi partisi 11 Ocak Cuma günü bir araya gelerek, Bosna-Hersek’in gelecekteki idari yapılanmasının dört federal birimden oluşmasını önerdi. Saraybosna bölgesi ise, federal birimlerden biri olarak tasarlandı. Bunun üzerine açıklama yapan Sırp Cumhuriyeti Başbakanı Milorad Dodik, Sırp Cumhuriyeti’nin mevcut sınırlarına dokunmamak koşuluyla, Hırvatların federalleşme önerisini destekleyebileceklerini ifade etti. Boşnaklar ise, federalleşme önerisine karşı çıkıp, Bosna-Hersek’in etnik yapıya göre değil, tarihsel, kültürel coğrafik veya ekonomik ilkelere göre bölgelere ayrılmasının sözcülüğünü yapıyor. 

Bosna-Hersek’in mevcut idari yapılanması yüzünden devletin pek işlevsel olmadığı, bu yüzden Bosna-Hersek Anayasası’nda değişikliklere gidilmesi gerektiği yönündeki düşünce uzun süreden beri mevcut. Bosna’daki mevcut idari yapılanma, bir devlet hakkında alışılmamış rakamların duyulmasına yol açıyor. Nitekim şu andaki nüfusunun 4 milyon altında olduğu tahmin edilen Bosna-Hersek’te aynı anda 1.200 yargıç ve savcı, 760 milletvekili, 180 bakan ve 14 başbakan görev yapıyor. Böyle bir idari yapı yüzünden, Bosna’daki harcamaların yüzde 40’ından fazlası, devlet mekanizmasının finansmanına gidiyor. 

Boşnaklar, Bosnalı Hırvatlar ve Bosnalı Sırpların liderleri, Anayasa’da değişikliklerin yapılmasına prensipte evet diyor. Ancak, Bosna-Hersek’in bu üç etnik kurucu unsuru, devletlerinin geleceği konusunda birbirinden farklı şeyler düşünüyor. Bu konuda en net tutumu Bosnalı Sırpların sergilediği söylenebilir . Bosna-Hersek topraklarının yüzde 49’una karşılık gelen Sırp Cumhuriyeti’nin varlığına dokunmamak ve bu birimin yetkilerini fazla sulandırmamak kaydıyla, Bosnalı Sırplar anayasa değişikliklerine evet demeye hazır. Bu arada, Sırp Cumhuriyeti vatandaşlarının Saraybosna’yı değil, Belgrad’ı başkent olarak kabul ettiklerini belirtmekte fayda var. Dahası, Sırp Cumhuriyeti Sırbistan’la gittikçe artan oranda özel ilişkiler geliştiriyorlar. Bu yüzden Boşnaklar, Sırp Cumhuriyeti’nin varlığının Bosna-Hersek’in toprak bütünlüğüne sürekli bir tehdit oluşturduğunu düşünüyor ve bu yüzden Bosna-Hersek’in gelecekte mümkün olduğunca üniter bir devlet yapısına dönüştürülmesini arzuluyor. Gerçi, anayasa değişikliği hususunda, Boşnakların kendi aralarında tam bir fikir birliği sağlayamadıkları anlaşılıyor. 

Bosnalı Hırvatlara gelince, bunların sayısı savaş öncesi yıllarda 800 bin civarında iken, günümüzde 400 bine geriledi. Bu 400 bin içinden bir kısmı, Bosna-Hersek devleti içinde kendini yeterince ifade edemediğini düşünerek, ana ülkeleri Hırvatistan’a göç etmeye çalışıyor. Bosna’dan ayrılmayı düşünmeyen Hırvatlar ise, kontrol ettikleri bölgelerde kendilerine özgü “devlet içinde devlet” kurma hayaliyle yaşıyorlar. 11 Ocak Cuma günü Bosnalı Hırvatların 6 siyasi partisinin, Bosna-Hersek’in federal birimlere ayrılması üzerine önerisi aslında, Bosnalı Hırvatların kendi kendilerini yönetme arzusundan başka bir şey değil. 

Anlaşıldığı üzere, tarafların uyuşmaz talepleri yüzünden, önümüzdeki dönemde başlayacak olan Bosna-Hersek’in anayasa değişikliği üzerine yapılacak olan müzakerelerinden bir sonuç almak kolay olmayacak. Bosna-Hersek siyasetçileri 2005’in sonlarına doğru da, Amerika ve Avrupa Birliği’nin desteklediği anayasa değişikliği ile ilgili bir sürece girmişti. Birkaç ay süren müzakerelerden sonra önde gelen bazı siyasi partiler belli bir uzlaşmaya varabildiyse de, anayasa değişikliği hususu, bir önceki Bosna-Hersek meclisinden yeterli destek bulamamıştı. 

Gelinen nokta itibarıyla, Bosna-Hersek’in tam bir yol ayrımında olduğu söylenebilir. Bu ülke önümüzdeki dönemde ya kendi içinde bütünleşmiş modern bir Avrupa devletine dönüşecek, ya da mevcut bölünmüşlüğünü sürdürecek. Bu durum, anayasa değişikliği üzerine süreçten bir sonucun alınıp alınmayacağına da bağlı olacak. Diğer taraftan, gelecekte Bosna’nın gerilemesine ve daha fazla istikrarsızlığa sürüklenmesine yol açan güçlü akımlar olacağı görülüyor. İyimser Boşnaklar, Bosna-Hersek’in istikrarsızlaştırılmasıyla ilgili yeni politikaların başarısız olacağına, Bosna-Hersek’i artık hiç kimsenin bölemeyeceğine ve dünyanın böyle bir şeye izin vermeyeceğine inanıyor. Daha kötümser düşünen Boşnaklar ise, Bosna-Hersek’in en geç on yıl içinde, üyelik konusunda Avrupa Birliği ile “sağlam bir anlaşmaya” varmaması halinde, ülkelerinin geleceğinin pek parlak olmayacağına inanıyor.

Erhan TüRBEDAR