jugosergio
02-05-07, 18:33
TÜRKİYE-BOSNA HERSEK
SERBEST TİCARET ANLAŞMASI
Türkiye-AB Gümrük Birliği’nde tarafların üçüncü ülkeler ile tercihli ticaret rejimlerindeki farklılıklardan kaynaklanabilecek ticaret sapmasının engellenmesi amacıyla, Gümrük Birliği’nin tamamlanmasına ilişkin 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı’nın 16 ncı Maddesi ile, Türkiye’nin, bu Karar’ın yürürlüğe girmesini izleyen beş yıl içinde AB’nin tercihli ticaret anlaşmaları ve tek taraflı ticari tavizlerin tanındığı otonom rejimlerine uyum sağlaması öngörülmüştür.
Türkiye’nin üstlenmesinin öngörüldüğü tercihli ticaret anlaşmaları ve otonom rejimler, Ortaklık Konseyi Kararı’nın 10 sayılı ekinde sayılmaktadır. Bahsekonu düzenlemeler arasında, AB’nin Bosna-Hersek’e tek taraflı olarak uyguladığı ticari tavizler de bulunmaktadır.
Siyasi otoritenin talimatları doğrultusunda ve bu ülkeye karşı izlenen politika çerçevesinde, Gümrük Birliği yükümlülüklerimiz kapsamında uyum sağlanacak otonom rejimler arasında, Bosna-Hersek’e tanınacak olan tek taraflı tavizler diğer ülkelerden ayrı olarak öncelikle ele alınmış ve söz konusu ticari tavizler 99/12868 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile üstlenilmiş ve tavizli rejim 30 Haziran 1999 tarihi itibariyle yürürlüğe girmiştir. Bahsekonu tavizli rejim uygulamasına, 2000, 2001 ve 2002 yıllarında da devam edilmiştir.
Bu bağlamda, geçmiş yıllarda olduğu gibi, 2002 yılı İthalat Rejimi Kararı eki II sayılı listede Bosna-Hersek için açılan bir sütun ile, taviz tanınmayan ya da tarife kontenjanı açılması öngörülen ürünler dışında kalan sanayi ürünlerinde uygulanan gümrük vergileri sıfırlanmıştır. Bosna-Hersek menşeli bazı sanayi ürünleri ithalatında uygulanacak tarife kontenjanlarına ilişkin 2001/3473 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ise, TC. Resmi Gazetesinin 30 Aralık 2001 tarih ve 24626 (Mükerrer) sayılı nüshasında yayımlanmıştır.
Öte yandan, AB’nin Bosna-Hersek’e yönelik ticari rejimi, esas itibariyle, eski Yugoslavya’ya tanınan tavizleri yansıtmakta olup, bu kapsamda, Bosna-Hersek menşeli sanayi ürünleri AB pazarına gümrük vergilerinden muaf olarak ithal edilebilmektedir. Ancak, bu tavizler tek yanlı bir nitelik arz etmektedir.
Bununla beraber, AB, Arnavutluk, Bosna-Hersek, Hırvatistan, Makedonya ve Yugoslavya Federal Cumhuriyeti’ne uyguladığı otonom rejimi İstikrar ve Ortaklık Anlaşmaları ile karşılıklı hale dönüştürmeyi öngörmektedir. Nitekim, Makedonya ile bahsekonu Anlaşmayı 9 Nisan 2001 tarihinde imzalamış, Hırvatistan ile ise 29 Ekim 2001 tarihinde imzalanan Anlaşma’nın ticari hükümleri 2002 itibariyle uygulanmaya başlanmıştır. Bu çerçevede, AB’nin bölge ülkeleriyle akdettiği ya da müzakere sürecinde olduğu Anlaşmalar sonrasında, bu ülke pazarlarındaki payının kayda değer bir oranda artması beklenmektedir.
Diğer taraftan, Arnavutluk, Bosna-Hersek, Bulgaristan, Hırvatistan, Yugoslavya Federal Cumhuriyeti, Makedonya ve Romanya, İstikrar Paktı’nın öncülüğünde hazırlanan ve 27 Haziran 2001 tarihinde Brüksel’de yapılan Bakanlar toplantısında imzalanan bir Mutabakat Zaptı ile 2002 yılı sonuna kadar bir serbest ticaret anlaşmaları ağı tesis etmeyi ve en geç 2008 yılı itibariyle bir serbest ticaret alanı oluşturmayı taahhüt etmiş, bu kapsamda Bosna-Hersek şu ana kadar Hırvatistan, Slovenya, Yugoslavya Federal Cumhuriyeti ve Makedonya ile asimetrik bazda serbest ticaret anlaşmaları imzalamış bulunmaktadır.
Tüm bu gelişmeler ışığında, Türkiye’nin bölgeye olan coğrafi yakınlığı, bölge ülkelerine kıyasla güçlü ekonomisi, Bosna-Hersek ile yakın tarihi ve kültürel bağları dikkate alınarak, bu ülke ile gerçekleştirilecek bir STA’nın mevcut ticari ilişkilerin geliştirilmesine hizmet edeceği düşüncesiyle, Bosna-Hersek’le otonom bazda sürdürülen ilişkimizin bir STA temelinde karşılıklı hale getirilebilmesini teminen, bir taslak STA metin bu ülke makamlarına iletilmiştir.
Taraflar arasında akdedilecek bir STA’nın beklenen şekilde ikili ticarette olumlu etki yaratması, STA’nın içereceği tercihli rejimin, Bosna-Hersek’in diğer ülkelerle imzaladığı ya da müzakerelerini sürdürdüğü Anlaşmalar ile öngörülen tavizlerin gerisinde kalmamasına bağlı olduğu açıktır. Aksi halde, ekonomik bağlamda zor durumdaki bu ülkenin ticaretinin, daha avantajlı koşullar sunacak diğer ülkelere kayması kaçınılmaz olacaktır.
Öte yandan, 3.5 yıl süren savaş sonrasında üretim imkanlarının % 80’ini kaybeden Bosna-Hersek halen gerek sanayi, gerekse tarım sektöründe dışa bağlı olup, ülkemiz ürünleri yüksek gümrük oranları ve rakip ülkelerin (İtalya, Hırvatistan, Macaristan, Slovenya) coğrafi yakınlık avantajını kullanmaları nedeniyle rekabette güçlük çekmektedir. Bu noktada, Bosna-Hersek’in, uyguladığı gümrük vergisi oranlarının genellikle % 5 - % 15 arasında değişmekle birlikte, özellikle tarım ürünlerinde tahsil edilen prelevmanların yarattığı ek maliyetin, vergi oranlarını kayda değer ölçüde yükselttiği hususunun vurgulanmasında fayda görülmektedir. Örneğin ihracatımız açısından önemli bir kalem olan unlu mamullerde (bisküvi, kek, vb.) % 15 gümrük vergisine ek olarak, yaklaşık 500 EURO/ton’luk bir prelevman tahsilatı mevcuttur. Yine makarna ihracatımızda % 10 gümrük vergisinin yanısıra 250 EURO/ton’luk prelevman ödenmesi gerekmektedir. Söz konusu prelevmanın tutarı, et ve et mamullerinde 1300 EURO/ton düzeyine kadar çıkmaktadır.
İmzalanacak olan bir STA sonunda sanayi ürünlerinin yanısıra, özellikle tarım ürünlerinde ihracatımızın en az iki-üç kat artması kuvvetle muhtemeldir.
Tüm bu tesbitler gözönünde bulundurularak, Türkiye ile Bosna-Hersek arasında bir Serbest Ticaret Anlaşması akdedilmesine yönelik ilk tur müzakereler 23-24 Mayıs 2002 tarihleri arasında Saraybosna’da gerçekleştirilmiştir.
Müzakerelerde muhataplarımızın sergiledikleri olumlu ve yapıcı yaklaşım sonucunda 24 Mayıs 2002 tarihinde parafe edilmiş olan Anlaşma, 3 Temmuz 2002 tarihinde, Türkiye adına Devlet Bakanı Sayın Faruk BAL ile Bosna-Hersek adına Dış Ticaret ve Ekonomik İlişkiler Bakanı Sayın Azra HADZİAHMETOVİC tarafından imzalanmıştır.
Anlaşma kapsamına ülkemizin şu ana kadar yaptığı tüm serbest ticaret anlaşmalarından farklı olarak, ilk kez hemen tüm tarım ve gıda ürünleri de dahil edilmiş olup bu çerçevede ülkemiz, canlı hayvan ve etler kapsam dışında kalmak üzere, tüm sanayi ve tarım ürünlerinde (1 ila 97’nci fasılların tamamı) Bosna-Hersek’e uyguladığı gümrük vergilerini Anlaşma’nın yürürlüğe girişi ile birlikte kaldıracaktır. Bosna-Hersek ise, gümrük ve eş etkili tüm vergilerini, ürün istisnası bulunmaksızın tüm sanayi ve tarım ürünlerinde, aşağıdaki takvim çerçevesinde 31 Aralık 2006 tarihine kadar sürecek bir geçiş dönemi dahilinde kademeli olarak kaldıracaktır :
- 1 Ocak 2003 itibariyle % 35,
- 1 Ocak 2004 itibariyle % 50,
- 1 Ocak 2005 itibariyle % 65,
- 1 Ocak 2006 itibariyle % 85 indirim yapılacak,
- 1 Ocak 2007 itibariyle tümüyle sıfırlanacaktır.
2001 yılı itibariyle Bosna-Hersek’e yönelik ihracatımız 27,5 milyon ABD Doları olup 1 ila 24’üncü fasıllarda yeralan tarım ürünleri ihracatı 3,4 milyon Dolarla toplam ihracatın % 13’üne tekabül etmektedir. İhracatımızdaki başlıca ürünler arasında, suni-sentetik halı ve yer kaplamaları; fiber optik kablolar; harici elektrikle çalışan lokomotifler; cam-seramikten mutfak, tuvalet, yazıhane ve ev tezyinatı eşyası; demir-çelikten soba ve ocaklar; paslanmaz çelikten ev işlerinde kullanılan eşya; dizel-yarı dizel, motorlu toplu yolcu taşıtları; taze domates; şampuanlar ve sabunlar bulunmaktadır.
Bosna-Hersek’ten 2001 yılında 4,9 milyon Dolarlık ithalat yapılmış olup bunun 37 bin Dolarlık kısmını (toplamın % 1’i) tarım ürünleri oluşturmaktadır. İthalatımızda başlıca ürünler, koyun-kuzu ham derileri; harp silahları; kazan, tank ve depolar için musluk ve valfler; demir-çelikten sıcak haddelenmiş yassı hadde ürünler; maleik anhidrit; delme ve sondaj makinaları; silahlar için teleskopik dürbün, periskop ve teleskoplar; sıvı pompa ve elevatörler; içten yanmalı pistonlu motorlar için yakıt, yağ ve soğutma pompalarıdır.
SERBEST TİCARET ANLAŞMASI
Türkiye-AB Gümrük Birliği’nde tarafların üçüncü ülkeler ile tercihli ticaret rejimlerindeki farklılıklardan kaynaklanabilecek ticaret sapmasının engellenmesi amacıyla, Gümrük Birliği’nin tamamlanmasına ilişkin 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı’nın 16 ncı Maddesi ile, Türkiye’nin, bu Karar’ın yürürlüğe girmesini izleyen beş yıl içinde AB’nin tercihli ticaret anlaşmaları ve tek taraflı ticari tavizlerin tanındığı otonom rejimlerine uyum sağlaması öngörülmüştür.
Türkiye’nin üstlenmesinin öngörüldüğü tercihli ticaret anlaşmaları ve otonom rejimler, Ortaklık Konseyi Kararı’nın 10 sayılı ekinde sayılmaktadır. Bahsekonu düzenlemeler arasında, AB’nin Bosna-Hersek’e tek taraflı olarak uyguladığı ticari tavizler de bulunmaktadır.
Siyasi otoritenin talimatları doğrultusunda ve bu ülkeye karşı izlenen politika çerçevesinde, Gümrük Birliği yükümlülüklerimiz kapsamında uyum sağlanacak otonom rejimler arasında, Bosna-Hersek’e tanınacak olan tek taraflı tavizler diğer ülkelerden ayrı olarak öncelikle ele alınmış ve söz konusu ticari tavizler 99/12868 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile üstlenilmiş ve tavizli rejim 30 Haziran 1999 tarihi itibariyle yürürlüğe girmiştir. Bahsekonu tavizli rejim uygulamasına, 2000, 2001 ve 2002 yıllarında da devam edilmiştir.
Bu bağlamda, geçmiş yıllarda olduğu gibi, 2002 yılı İthalat Rejimi Kararı eki II sayılı listede Bosna-Hersek için açılan bir sütun ile, taviz tanınmayan ya da tarife kontenjanı açılması öngörülen ürünler dışında kalan sanayi ürünlerinde uygulanan gümrük vergileri sıfırlanmıştır. Bosna-Hersek menşeli bazı sanayi ürünleri ithalatında uygulanacak tarife kontenjanlarına ilişkin 2001/3473 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ise, TC. Resmi Gazetesinin 30 Aralık 2001 tarih ve 24626 (Mükerrer) sayılı nüshasında yayımlanmıştır.
Öte yandan, AB’nin Bosna-Hersek’e yönelik ticari rejimi, esas itibariyle, eski Yugoslavya’ya tanınan tavizleri yansıtmakta olup, bu kapsamda, Bosna-Hersek menşeli sanayi ürünleri AB pazarına gümrük vergilerinden muaf olarak ithal edilebilmektedir. Ancak, bu tavizler tek yanlı bir nitelik arz etmektedir.
Bununla beraber, AB, Arnavutluk, Bosna-Hersek, Hırvatistan, Makedonya ve Yugoslavya Federal Cumhuriyeti’ne uyguladığı otonom rejimi İstikrar ve Ortaklık Anlaşmaları ile karşılıklı hale dönüştürmeyi öngörmektedir. Nitekim, Makedonya ile bahsekonu Anlaşmayı 9 Nisan 2001 tarihinde imzalamış, Hırvatistan ile ise 29 Ekim 2001 tarihinde imzalanan Anlaşma’nın ticari hükümleri 2002 itibariyle uygulanmaya başlanmıştır. Bu çerçevede, AB’nin bölge ülkeleriyle akdettiği ya da müzakere sürecinde olduğu Anlaşmalar sonrasında, bu ülke pazarlarındaki payının kayda değer bir oranda artması beklenmektedir.
Diğer taraftan, Arnavutluk, Bosna-Hersek, Bulgaristan, Hırvatistan, Yugoslavya Federal Cumhuriyeti, Makedonya ve Romanya, İstikrar Paktı’nın öncülüğünde hazırlanan ve 27 Haziran 2001 tarihinde Brüksel’de yapılan Bakanlar toplantısında imzalanan bir Mutabakat Zaptı ile 2002 yılı sonuna kadar bir serbest ticaret anlaşmaları ağı tesis etmeyi ve en geç 2008 yılı itibariyle bir serbest ticaret alanı oluşturmayı taahhüt etmiş, bu kapsamda Bosna-Hersek şu ana kadar Hırvatistan, Slovenya, Yugoslavya Federal Cumhuriyeti ve Makedonya ile asimetrik bazda serbest ticaret anlaşmaları imzalamış bulunmaktadır.
Tüm bu gelişmeler ışığında, Türkiye’nin bölgeye olan coğrafi yakınlığı, bölge ülkelerine kıyasla güçlü ekonomisi, Bosna-Hersek ile yakın tarihi ve kültürel bağları dikkate alınarak, bu ülke ile gerçekleştirilecek bir STA’nın mevcut ticari ilişkilerin geliştirilmesine hizmet edeceği düşüncesiyle, Bosna-Hersek’le otonom bazda sürdürülen ilişkimizin bir STA temelinde karşılıklı hale getirilebilmesini teminen, bir taslak STA metin bu ülke makamlarına iletilmiştir.
Taraflar arasında akdedilecek bir STA’nın beklenen şekilde ikili ticarette olumlu etki yaratması, STA’nın içereceği tercihli rejimin, Bosna-Hersek’in diğer ülkelerle imzaladığı ya da müzakerelerini sürdürdüğü Anlaşmalar ile öngörülen tavizlerin gerisinde kalmamasına bağlı olduğu açıktır. Aksi halde, ekonomik bağlamda zor durumdaki bu ülkenin ticaretinin, daha avantajlı koşullar sunacak diğer ülkelere kayması kaçınılmaz olacaktır.
Öte yandan, 3.5 yıl süren savaş sonrasında üretim imkanlarının % 80’ini kaybeden Bosna-Hersek halen gerek sanayi, gerekse tarım sektöründe dışa bağlı olup, ülkemiz ürünleri yüksek gümrük oranları ve rakip ülkelerin (İtalya, Hırvatistan, Macaristan, Slovenya) coğrafi yakınlık avantajını kullanmaları nedeniyle rekabette güçlük çekmektedir. Bu noktada, Bosna-Hersek’in, uyguladığı gümrük vergisi oranlarının genellikle % 5 - % 15 arasında değişmekle birlikte, özellikle tarım ürünlerinde tahsil edilen prelevmanların yarattığı ek maliyetin, vergi oranlarını kayda değer ölçüde yükselttiği hususunun vurgulanmasında fayda görülmektedir. Örneğin ihracatımız açısından önemli bir kalem olan unlu mamullerde (bisküvi, kek, vb.) % 15 gümrük vergisine ek olarak, yaklaşık 500 EURO/ton’luk bir prelevman tahsilatı mevcuttur. Yine makarna ihracatımızda % 10 gümrük vergisinin yanısıra 250 EURO/ton’luk prelevman ödenmesi gerekmektedir. Söz konusu prelevmanın tutarı, et ve et mamullerinde 1300 EURO/ton düzeyine kadar çıkmaktadır.
İmzalanacak olan bir STA sonunda sanayi ürünlerinin yanısıra, özellikle tarım ürünlerinde ihracatımızın en az iki-üç kat artması kuvvetle muhtemeldir.
Tüm bu tesbitler gözönünde bulundurularak, Türkiye ile Bosna-Hersek arasında bir Serbest Ticaret Anlaşması akdedilmesine yönelik ilk tur müzakereler 23-24 Mayıs 2002 tarihleri arasında Saraybosna’da gerçekleştirilmiştir.
Müzakerelerde muhataplarımızın sergiledikleri olumlu ve yapıcı yaklaşım sonucunda 24 Mayıs 2002 tarihinde parafe edilmiş olan Anlaşma, 3 Temmuz 2002 tarihinde, Türkiye adına Devlet Bakanı Sayın Faruk BAL ile Bosna-Hersek adına Dış Ticaret ve Ekonomik İlişkiler Bakanı Sayın Azra HADZİAHMETOVİC tarafından imzalanmıştır.
Anlaşma kapsamına ülkemizin şu ana kadar yaptığı tüm serbest ticaret anlaşmalarından farklı olarak, ilk kez hemen tüm tarım ve gıda ürünleri de dahil edilmiş olup bu çerçevede ülkemiz, canlı hayvan ve etler kapsam dışında kalmak üzere, tüm sanayi ve tarım ürünlerinde (1 ila 97’nci fasılların tamamı) Bosna-Hersek’e uyguladığı gümrük vergilerini Anlaşma’nın yürürlüğe girişi ile birlikte kaldıracaktır. Bosna-Hersek ise, gümrük ve eş etkili tüm vergilerini, ürün istisnası bulunmaksızın tüm sanayi ve tarım ürünlerinde, aşağıdaki takvim çerçevesinde 31 Aralık 2006 tarihine kadar sürecek bir geçiş dönemi dahilinde kademeli olarak kaldıracaktır :
- 1 Ocak 2003 itibariyle % 35,
- 1 Ocak 2004 itibariyle % 50,
- 1 Ocak 2005 itibariyle % 65,
- 1 Ocak 2006 itibariyle % 85 indirim yapılacak,
- 1 Ocak 2007 itibariyle tümüyle sıfırlanacaktır.
2001 yılı itibariyle Bosna-Hersek’e yönelik ihracatımız 27,5 milyon ABD Doları olup 1 ila 24’üncü fasıllarda yeralan tarım ürünleri ihracatı 3,4 milyon Dolarla toplam ihracatın % 13’üne tekabül etmektedir. İhracatımızdaki başlıca ürünler arasında, suni-sentetik halı ve yer kaplamaları; fiber optik kablolar; harici elektrikle çalışan lokomotifler; cam-seramikten mutfak, tuvalet, yazıhane ve ev tezyinatı eşyası; demir-çelikten soba ve ocaklar; paslanmaz çelikten ev işlerinde kullanılan eşya; dizel-yarı dizel, motorlu toplu yolcu taşıtları; taze domates; şampuanlar ve sabunlar bulunmaktadır.
Bosna-Hersek’ten 2001 yılında 4,9 milyon Dolarlık ithalat yapılmış olup bunun 37 bin Dolarlık kısmını (toplamın % 1’i) tarım ürünleri oluşturmaktadır. İthalatımızda başlıca ürünler, koyun-kuzu ham derileri; harp silahları; kazan, tank ve depolar için musluk ve valfler; demir-çelikten sıcak haddelenmiş yassı hadde ürünler; maleik anhidrit; delme ve sondaj makinaları; silahlar için teleskopik dürbün, periskop ve teleskoplar; sıvı pompa ve elevatörler; içten yanmalı pistonlu motorlar için yakıt, yağ ve soğutma pompalarıdır.