BOŞNAK İEKYATI (KAUİ)

Geçtiğimiz günlerde eski fotoğrafları karıştırırken bir fotoğraf takıldı gözüme. Siyah-beyaz bir fotoğraftı.
Bir oda içinde ailem sohbet halinde. Fotoğrafı sigara dumanı kaplamış. Köşede soba etrafında biz çocuklar toplanmışız. Oda hayli kalabalık ama herkes tek bir kareye sığmış. Tek bir karede bu kadar fazla kişiyi buluşturan evlerimizin emektarı çekyatımız yani kauç. O kadar geniş ki üzerinde 6’şar kişi rahatça oturmuş. Ortamın tüm sıcaklığını aktarmaya vesile olmuş. Bunu görünce o mutlu anlarımıza her daim şahit olmuş kauçun hikayesi geldi aklıma.

1957 yılı sonrası Sancak bölgesinden göç eden Boşnaklar; orada iken kullandıkları yer sofrası, minder, şilte, divan gibi ev eşyalarını burada da kullanmaya devam ettiler. O yıllarda masada yemek yiyen, mobilya ve çek yatlarda oturanlar bizim gözümüzde varlıklı, zengin insanlardı. Çocukluğumda bizde yerde oturuyor, yer sofrasında yemek yiyorduk. O dönemlerde çat kapı posjedaklarımız oluyordu. Aileler; bir gecede birden fazla akraba ziyaretinde bulunuyorlardı. Günümüzde özlediğimiz posjedak sohbetleri o dönemde televizyon olmadığı için çok daha anlamlı, çok daha güzeldi.  Misafirlerin hepsi tek bir odada yerlerde oturuyorlardı. Masada yemek yemeyi, kanepede oturmayı hayal bile edemiyorduk.

Türkiye’de yaşayan Boşnak kökenliler 1960-1970’li yıllarda mobilyalarını İnegöl’den alırlardı. İnegöl’de mobilya işiyle uğraşanların çoğu Boşnak kökenliydi. O dönemlerde fabrikada çalışan gençler evlilik hazırlığı yaparken bizzat İnegöl’e giderek beğendiği mobilyaları sipariş ederlerdi. Sipariş edilen mobilyalar ise aylar sonra kamyon ile gelirdi.

1973 yılında evlilik hazırlıkları yapan ağabeyimde mobilyalarını İnegöl'den sipariş etmişti. Sipariş ettiği mobilyaları görmek için ailece sabırsızlanıyorduk. Ben ise hergün kamyonun yolunu gözlüyor bazen gözlerime uyku girmiyordu. Bir sabah erken saatlerde kamyon mobilyaları getirmiş, tüm aile yeni gelen mobilyaları görmek için heyecanlanmıştık. Yıllar geçtikçe ekonomik refaha ulaşan ailemin diğer bireyleri de mobilya ihtiyaçlarını İnegöl’den karşılamıştı. Bir kaç yıl önce mobilyalı evlerde oturanları, masada yemek yiyenleri gözümde büyütüp zenginlik hayalleri kurarken hayallerim gerçek olmuştu. O dönemlerde bir İnegöl furyası başlamış ve Türkiye’de yaşayan Boşnak kökenli ailelerin evleri İnegöl mobilyalarıyla tanışmıştı. Bazı aileler ise evinde yemek masası olduğu halde alışkanlıktan yer sofrasında yemek yemeyi sürdürdü.

Yine aynı dönemlerde Almanya'ya çalışmaya giden Boşnaklar geri dönüşlerinde orada gördükleri bazı yenilikleri de beraberinde getiriyorlardı. Avrupa'da ve İnegöl’de görmüş oldukları mobilya sanatını kendilerine göre yorumlamaya ve ustalıklarını göstermeye başlamışlardı. Türkiye’de küçük çaplı mobilya atölyeleri açılmaya başlanmıştı. İlk olarak Yıldırım mahallesinde yaşayan Habib ve Hazbo Jabrenac kardeşler mobilya atölyelerinde çek yat (kauç) imalatına giriştiler. Benzinara'da bir mobilya mağazasında imal ettikleri kauçları satıyorlardı. Habib ve Hazbo Jabrenac kardeşlerin imalat ettiği bu kauçlar sağlamlığı ve kalitesiyle kısa sürede markalaşmıştı.

Bu meslek dalı diğer Boşnaklar içinde ekmek kapısı olmuştu. Kartal'da yaşayan Lokman Jusoviç de  kauç imalatına başlayan başka biriydi. Yaptığı kauç modelleri çok ilgi görmüştü. Müşteriler Lokman Ustaya kauç yaptırmak için sıraya giriyor, Lokman Ustanın kauçların parasını aldığı halde yoğunluktan dolayı siparişleri bir yıl sonra teslim ettiği de oluyormuş.  Habib Jabrenacın başlattığı kauç akımını Lokman Usta devam ettirdikten sonra İnegöl Modası da bitmiş oldu. Boşnaklar mobilya ve kauçlarını kendi hemşerilerine imal ettirmeye başladılar. Günümüzde her Boşnak ailesinde mutlaka Kauç vardır. Kauçu olmayan Boşnak evi yok desek yeridir.  Şimdilerde hala Küçükköy ve 500 evlerde kauç imalathaneleri bulunmaktadır.

Habib Jabrenac'ın başlattığı Kartal'lı Lokman Ustanın devam ettirdiği kauçların imalatını İstikbal gibi ünlü firmalar yapmakta, patentleride bu ünlü firmalara aittir. Bizim Boşnaklar Kauç'un patentini almış olsalardı şimdi Türkiye’nin sayılı firması ve markası olabilirlerdi. Patenti olmasa bile Boşnak kauçu her yerde nam salmıştır.

muzafferozdemir@bosnasancak.net